DMR ve Dijital Telsiz Sistemleri Kapsamlı Rehberi
Analog FM telsizciliğin sınırlarını aşan sayısal çağ: ETSI DMR standardı, 2-Slot TDMA zaman bölme mantığı, BrandMeister küresel ağı, MMDVM Hotspot yapılandırması, Codeplug kurgusu ve Türkiye Talkgroup (TG) hiyerarşisi.
1. DMR (Digital Mobile Radio) Standardı ve TDMA Fiziği
DMR (Digital Mobile Radio), Avrupa Telekomünikasyon Standartları Enstitüsü (ETSI TS 102 361) tarafından ticari ve amatör telsiz kullanımı için geliştirilmiş açık bir sayısal haberleşme protokolüdür. Analog frekans modülasyonunun (FM) aksine, insan sesi mikrofondan alındıktan sonraAMBE+2 (Advanced Multiband Excitation) donanımsal ses kodeki ile sıkıştırılır, 1 ve 0 lardan oluşan sayısal veri paketlerine dönüştürülür.
DMR ın en büyük mühendislik avantajı 2-Slot TDMA (Time Division Multiple Access - Zaman Bölmeli Çoklu Erişim) teknolojisidir. Geleneksel 12.5 kHz lik tek bir radyo frekans kanalı, zamanda iki bağımsız 30 milisaniyelik zaman dilimine (Timeslot 1 ve Timeslot 2) ayrılır. Telsizler sırayla 30 ms yayın yapıp 30 ms susarak frekansı paylaşırlar. Bu sayede tek bir röle veya frekans üzerinden iki ayrı istasyon grubu aynı anda birbirini engellemeden konuşabilir.
PMR446 frekanslarında rölesiz, doğrudan cihazdan cihaza (Direct Mode / Simplex) çalışan, düşük güçlü (azami 0.5W) temel tüketici standardıdır.
Amatör telsizcilerin kullandığı standarttır. 136-174 MHz (VHF) ve 403-470 MHz (UHF) bantlarında 2-Slot TDMA röle ve simplex haberleşmeyi kapsar.
Büyük ölçekli kamu güvenliği ve endüstriyel tesisler için otomatik kanal yönlendirmeli (Trunking) profesyonel şebeke standardıdır.
2. DMR ın Temel Yapı Taşları: ID, Color Code, Slot ve Talkgroup
Analog bir telsizde yalnızca frekans ve CTCSS tonu yeterliyken, DMR da haberleşmenin gerçekleşmesi için şu 4 parametrenin eksiksiz uyuşması şarttır:
Dünya çapındaki tüm radyo amatörlerine atanan 7 haneli benzersiz kimlik numarasıdır. Türkiye çağrı işaretleri için 286 ülke koduyla başlar (Örn: 2860xxx). Her mandallamada telsiziniz çağrı işaretinizi ve bu ID yi veri paketinin başlığına ekler; karşı istasyonun ekranında adınız, çağrı işaretiniz ve şehriniz görünür.
Analog telsizlerdeki CTCSS/Sub-tone sisteminin dijital karşılığıdır. 0 ile 15 arasında bir rakamdır (Genellikle CC1 kullanılır). Aynı frekansı paylaşan yakın coğrafyadaki iki farklı DMR rölesinin birbirini tetiklemesini engellemek için kullanılan dijital filtredir.
Görüşmenin hangi fiziksel zaman aralığında iletileceğini belirler. Genel kural olarak TS1 ulusal ve uluslararası geniş ağlara (Dünya, Türkiye geneli); TS2 ise yerel röle içi ve il bazlı odalara tahsis edilir.
Sayısal ortamdaki sanal sohbet odalarıdır. Telsiziniz o sırada hangi Talkgroup a ayarlıysa yalnızca o gruptaki yayınları duyar ve mandala bastığında sesini sadece o odaya aktarır.
3. BrandMeister Şebekesi ve Türkiye Talkgroup (TG) Listesi
BrandMeister; dünya genelindeki binlerce DMR rölesini ve amatörlerin evlerindeki Hotspot cihazlarını internet omurgası üzerinden birbirine bağlayan en büyük küresel amatör telsiz sunucu ağıdır. Türkiye deki BrandMeister Master sunucusuna bağlı resmi Talkgroup dökümü:
| Talkgroup (TG) | Adı / Kapsamı | Kullanım Şekli | Standart Slot |
|---|---|---|---|
| TG 286 | Türkiye Genel (Ulusal Çağrı Odası) | Yalnızca ilk çağrı yapılır, uzun muhabbet için il odalarına geçilir. | TS1 |
| TG 28606 | Ankara İl Grubu (06) | Ankara içi yerel ve bölgesel sohbet trafiği. | TS2 |
| TG 28634 | İstanbul İl Grubu (34) | İstanbul içi yerel ve bölgesel sohbet trafiği. | TS2 |
| TG 28635 | İzmir İl Grubu (35) | İzmir içi yerel ve bölgesel sohbet trafiği. | TS2 |
| TG 2861 - 2868 | Bölge Grupları (1. Bölge - 8. Bölge) | Coğrafi telsiz bölgelerine özel geniş grup odaları. | TS2 |
| TG 91 | Worldwide (Dünya Geneli Çağrı) | Tüm dünyadan binlerce amatörün bağlı olduğu İngilizce ana oda. | TS1 |
| TG 9 | Local (Yalnızca Fiziksel Röle İçi) | İnternete akmaz, sadece o rölenin kapsama alanında duyulur. | TS2 |
Statik vs Dinamik TG Kuralı: Bir rölede sürekli açık olan odalara Statik TG denir. Telsizinizden mandala bir kez basıp geçici olarak 10-15 dakikalığına açtığınız odalara ise Dinamik TG (User Activated) denir. Dinleme bittiğinde TG 4000 (Unlink / Bağlantıyı Kes) mandallanarak röle serbest bırakılır.
4. Evden Dünyaya Açılan Kapı: MMDVM Hotspot & Pi-Star
Eğer bulunduğunuz şehirde veya evinizin konumunda bir DMR rölesi kapsama alanı yoksa, amatör telsizcilikten mahrum kalmazsınız.Hotspot; Raspberry Pi (genellikle Pi Zero W) üzerine takılan küçük bir UHF radyo vericisi kartından (MMDVM) oluşan kişisel bir mikrodijital röledir.
Evinizin Wi-Fi ağına bağlanır. El telsizinizle ev içinde 433 MHz bandındaki simplex frekansınızdan (örneğin 433.550 MHz) 10 miliwatt güçle mandalladığınızda; Hotspot sesinizi internet üzerinden anında BrandMeister sunucusuna iletir ve dünyadaki binlerce dinleyiciye aktarır.
- MicroSD karta ücretsiz Pi-Star imajı yazdırılır.
- Tarayıcıdan
http://pi-star.localpaneline girilerek çağrı işaretiniz ve 7 haneli DMR ID niz tanımlanır. - DMR Master olarak BM_Turkey_2861 seçilir.
- Frekans olarak amatör uydu ve röle girişlerine çakışmayan standart bir UHF simplex frekans atanır.
5. Telsiz Programlama: Codeplug Mimarisi
DMR telsizler analog telsizler gibi sadece ekrandan frekans çevirerek hemen kullanılamaz. Cihaza bilgisayar yazılımı (CPS - Customer Programming Software) aracılığıyla yüklenen frekans, temas ve kanal konfigürasyon dosyasına Codeplug denir.
Konuşmak istediğiniz Talkgroup lar buraya Group Call olarak kaydedilir (Örn: Contact Name: TG 286, Call ID: 286).
Bir kanalı dinlerken aynı anda birden fazla Talkgroup u duymak istiyorsanız oluşturduğunuz dinleme sepetidir.
RX/TX frekansı, Color Code, Timeslot ve atanmış Kontakt birleştirilerek tek bir kanal oluşturulur.
Benzer kanalların klasörlenmesidir (Örn: \"Ankara Röleleri\", \"Hotspot Odaları\", \"VHF Simplex\").
6. Sayısal Telsiz Çevriminde 4 Altın Nezaket Kuralı
- Mandalı Hemen Basmayın (2-3 Saniye Bekleme Kuralı): Karşı taraf konuşmasını bitirdiğinde en az 2-3 saniye bekleyin. İnternet sunucularının veri paketlerini sıfırlaması (Drop time) ve araya girmek isteyen acil çağrıların fırsat bulması için bu bekleme zorunludur.
- TG 286 yı Sürekli Meşgul Etmeyin: TG 286 tüm Türkiye genel çağrı odasıdır. Çağrınızı yapıp istasyonla temas kurduktan sonra hemen il Talkgroup larına (örneğin TG 28606, TG 28634) veya ortak taktik odalara geçin.
- TG 4000 ile Çıkış Yapın: Dinamik olarak açtığınız bir Talkgroup ile işiniz bittiğinde telsizinizden Private veya Group Call olarak 4000 numarasını 1 saniye mandallayın; sunucu bağlantıyı kopararak röleyi boşa çıkarsın.
- Kerchunking (Boş Mandallama) Yapmayın: Sırf ekranda adınızı görmek veya röleyi yoklamak için isimsiz boş mandala basıp bırakmayın; bu eylem yüzlerce istasyonun telsizini gereksiz yere uyandırır.